Deprem Afet,  Yangın Felakettir! “Felaketler  ise İnsan  Ellidir!”

Dr. Öğr. Üyesi Mustafa KARAAĞAÇLI

T.C.G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi, EBB Öğr. Üyesi.

Deprem, yer altındaki çatlamalar ve kırılmalar nedeniyle oluşan hareketlerin yer yüzeyini sarsması  olup, bu sarsıntılar doğal yeraltı hareketleriyle  kısa  süreli gerçekleşir.

Yangın ise  maddenin ısı ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan yanma reaksiyonudur.  Maddeyi  getiren, üreten, dağıtan insan eli olduğu için  yangın  telafisi zor bir felakettir.

Çünkü; yeterli derecede ısıyı  harekete  geçiren yanıcı  maddelerdir. Isı  ve  yanıcı  maddenin tutuşması için gereken oksijen  ise bazı uç  noktalar  hariç  doğada  her  yerde  olduğu için yangının tetikleyicisidir (wikipedia, 2025).

2.Türkiye  Coğrafyası’nın Ciğerleri Yok Oluyor!

Türkiye’de yıllara göre yanan orman miktarı değişmekle birlikte, son yıllarda yıllık ortalama 2.000 ila 3.000 civarında yangın çıkmakta ve değişen bağlamsal  koşullara göre; 10.000 ile 80.000 hektar arası orman alanı yok oluyor. 

Türkiye Coğrafyası’nda Yaz aylarının ilki olan  Haziran  ayından bugüne dek 16  il sınırı içinde 90’ya  yakın geniş çaplı orman yangını çıktı. 

Antalya,  Bursa, Manisa, Bilecik, Osmaniye, Edirne, Bolu, Sakarya, Mersin  başta  olmak üzere Türkiye  Coğrafyası’nın her tarafından  gelen  yangın haberleri  dramatik ve düşündürücüdür.  Ağustos ayında havaların daha  da sıcak  ve kuru   olacağı varsayıldığında  bu olumsuz  görünümün daha da artmaması için  yangınlara   karşı  önlemlerin artırılması yaşamsal  önemde  görülüyor.

3.Yangınların Çoğuna Sebep; Bilinçsiz  Tuhaf  İnsan Elleri!

Yangınların sonucu sadece coğrafî  fizik mekanlar ve çevre  değil; yaşayan tüm canlıların ölmesi ve türlerinin yok olması gibi olumsuz  etkileri vardır.

Yangının başlıca nedenlerine  bakıldığında insan  faktörüyle olduğu dikkati çekiyor:

Çünkü;(1)korunma önlemlerinin  alınmaması, (2)ihmallerin çokluğu, (3)bilinçsiz yakılan piknik  ateşlerinin tam olarak söndürülmemesi, (4)kazalar,  (5)bilgisizlik, (6)kasıtlı kundaklamalar ve   (7)küçük  kıvılcımların sıçramaları hep insan eliyle yangınlara  sebep olmaktadır.  Rüzgarlı havalarda kuru dalların birbirine sürtmesi ve  yıldırım düşmesi ve benzeri doğa olayları sonucunda  da  yangınlar çıkmaktadır.

Çünkü;

• İhmal ve dikkatsizlik nedeniyle orman yangınları  çıkıyor.

• Ormanlarda güvenlik tedbiri alınmadan ateşler  yakılıyor.

• Yakılan ateşler  söndürmeden bırakılıyor.

• Sönmemiş sigara izmariti ve kibritler  yerlere atılıyor.

• Orman içinde veya bitişiğindeki tarlalarda istenmeyen otları yok etmek için  anızlar yakılıyor.

• Gece aydınlatma için ormanda ateşle dolaşılıyor.

• Cam ve cam kırıkları ormanlarda bırakılıyor,  bu  kırıklardagüneş ışınlarıyla kıvılcımlara sebep oluyor.

4.Kasıtlı  Olarak Ormanlar Yakılıyor!

Yukarı satırlarda sıralanan   orman  yangınlarına sebeplere ek olarak; kasıtlı olarak da orman yangınları çıkarılıyor. Tarla veya otlakları genişletmek için “garip daha  çok para kazanmak ve toprak edinmek hırsıyla” b i l e r e k ormanlar yakılıyor.

Orman içinde yapılan kanunsuz işleri gizlemek için yangın çıkarılıyor. Birilerinden intikam almak veya bir şeyi sabote etmek için yangınlar  çıkarılıyor. Yabani hayvanları uzaklaştırmak için kasıtlı olarak yangınlar körükleniyor.

5.Merkezi İktidara; “Yangınlara Tek Neden,  Küresel İklim Değil!”

İnsan  eliyle oluşan olumsuzluklar son  zamanlarda küresel iklim değişikliğiyle  geçiştirilir oldu.

Bu  tavrın, esas   problemi  görme ve çözme  yerine;  eskilerin deyimiyle halı  altına çöpleri  süpürmekten   farkı  yok!

Memleketin kimyasını  bozan  oralarda yaşayanların  maddi değerlerini  yok eden ve  yaşadıkları   iyi, kötü tüm anılarını da silen son yangınlar hasarların  çokluğunu  gösteriyor.

Yangınların  hem sayıca çokluğu  hem yayılma hızı üzülerek gözlendiğinde; yetkililerin daha kalıcı  önlemler  alması,  merkezi iktidarın   yangınlar konusunda  yerel yönetimlerle eşgüdümlü, eş katılımlı ve eş zamanlı çalışmalar yapma gereksinimin   daha da arttığını gösteriyor.

6.Orman Yangınlarının Zararları Çok Yönlü ve Telafisiz

Gezegende  bir olgu  ve  olay  farklı  nedenlerle  olumsuzluklara neden olabilir. Beklenmedik anlık  kazalar bu türden  olup,  telafileri  maddi ve zamansal olarak karşılanabilir.

Ancak  orman yangınları  birer felaket  olup,  zararları salt  yeşil  bir coğrafyanın yok olması değildir.

Çükü;  orman  yangınlarıyla;

• Biyo  çeşitlilik  zarar görüyor.

• Ormanlarda yaşayan canlıların yaşam alanları yok oluyor. Bu konuda kaçamayan kaplumbağalar en  somut dramatize haldir.

• Canlı ve cansız örtünün yok olmasıyla erozyon, sel-taşkın ve hava Kirliliği gibi doğal afetler artıyor.

• İklim  yani; sıcaklık, rüzgâr, nem   dengeleri bozuluyor…

• Orman ve orman ürünlerine dayalı turizm, sağlık  ve spor alanları olumsuz  etkileniyor.

7.Sözün Sonunda; Yangın Felaketine Karşı Bireysel  veToplumsal Bilinç Gerekiyor!

Yangına  karşı alınabilecek   önlemlerin başında  eğitim vermek  ve yangına  karşı  bireysel  ve toplumsal bilinç   düzeyini artırmak   en akılcı  yol gözüküyor. Felaket gelince değil; felaket  öncesinde çalışmalar  yapılmalı,  denetimler  artırılmalıdır.  

Yapısal bakımdan yangından korunmak için; (1)Her ormanın içinde yangının etkilerinden korunmuş kısa yangın çıkış yolları sağlanmalı,  (2)Ateşleyici ve yanıcı malzemeler  birbirinden ayrı yerlerde depolanmalı, (3)Her an çıkabilecek yangınlar için yangın söndürme araçları   ve  tüpleri çalışır durumda hazır  bulundurulmalıdır.

İtfaiye yapısalı yer ve hava müdahale araçlarıyla  güçlendirilmelidir. Yangın bölgelerinde yaşayan vatandaşlarımızın yangınlarda oluşan maddi kayıpları, bir an önce karşılanmalı, C. Aytmatov’un (2015)   roman türü  hit yapıtına  başlık  öznesi olan; “Toprak Ana” “Devlet Baba” ise devlet bu  rolünü ivedi ve öncelikli biçi