TC DÜŞMANI HEVBENDÎ GİRİŞİMİNİN DİYARBAKIR’DA YAPTIĞI TOPLANTININ HUKUKİ VE SİYASİ DEĞERLENDİRMESİ: ÜNİTER DEVLET VE ANAYASAL DÜZEN BAĞLAMINDA BİR ANALİZ

TC Düşmanı HEVBENDÎ Girişiminin Diyarbakır’da Yaptığı Toplantının Hukuki ve Siyasi Değerlendirmesi: Üniter Devlet ve Anayasal Düzen Bağlamında Bir Analiz

Sefa Yürükel

7 Kasım 2026 tarihinde Diyarbakır’da düzenlenen “Kürdistan Ulusal İttifakı Konferansı” ve ardından kurulduğu açıklanan HEVBENDÎ adlı oluşumun siyasi söylemleri, Türkiye Cumhuriyeti’nin anayasal temelleri ve üniter devlet yapısı çerçevesinde incelendiğinde bu yıkıcı ve bölücü toplantıyaiktidar tarafından nasıl izin verilmiştir?
Eldeki bilgiler ışığında, söz konusu girişimin “ayrı millet, ayrı ülke, ayrı egemenlik” taleplerinin Anayasa’nın değiştirilemez hükümlerini ihlal ettiği; bu tür bir toplantının kamu düzeni ve milli güvenlik açısından ciddi hukuki ve siyasi sonuçlar doğurduğu bilinmelidir.

Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşundan itibaren “milleti ve ülkesiyle bölünmez bir bütün” ilkesi üzerine inşa edilmiş; egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu kabul edilmiştir. Ancak zaman zaman, bu temel ilkeleri aşındırmaya yönelik bölücü siyasi arayışlar gündeme gelebilmektedir. Nitekim 7 Kasım 2026’da Diyarbakır’da gerçekleştirilen ve 170 “siyasetçinin” katıldığı belirtilen “Kürdistan Ulusal İttifakı Konferansı” ile bu toplantı sonrasında kurulduğu duyurulan HEVBENDÎ oluşumu, bu türden bir bölücülük arayışının güncel bir yansımasıdır. Söz konusu girişimin, bir asır önceki “Kürdistan” Teâlî Cemiyeti’nin siyasi çizgisiyle gösterdiği benzerlikler, meselenin tarihsel bir tekerrür boyutunu da ortaya koymaktadır.

HEVBENDÎ’nin Siyasi Taleplerinin Niteliği

Eldeki bilgilere göre HEVBENDÎ’nin kuruluş bildirgesinde “Kürtler”, ayrı bir millet olarak tanımlanmakta; “Kürdistan”, bu milletin ülkesi olarak nitelendirilmekte ve kendi kaderini tayin hakkı, siyasi egemenlik talebinin dayanağı olarak sunulmaktadır. Bildirgede ayrıca, “Kürt milletinin ulusal varlığını, kolektif haklarını ve kendi kaderini belirleme iradesini tanımayan” yaklaşımlarla iş birliği yapılmayacağı ifade edilmekte; “ulus-ülke hakikatı”nın tanınması temel koşul olarak öne sürülmektedir. İttifakın kurucularından PSK Genel Başkanı Bayram Bozyel’in açıklamalarında ise “Kürt” kimliğinin anayasal güvenceye alınması, “Kürtçe”nin resmî dil ve eğitim dili olması, “Kürtler” için siyasi statü tanınması ve federasyonun olası bir model olarak değerlendirilmesi gibi talepler yer almaktadır.

Bu taleplerin ortak noktası, mevcut üniter devlet yapısına karşıt olarak “ayrı bir siyasi egemenlik” alanı yaratma amacı taşımasıdır. Millet, ülke, egemenlik ve siyasi statü kavramları etrafında şekillenen bu söylem, esasen Türkiye Cumhuriyeti’nin “tek devlet, tek millet, tek vatan” esasına dayanan kurucu felsefesine açık bir düşmanlık içindedir.

Tarihsel Arka Plan: “Kürdistan” Teâlî Cemiyeti ile Paralellik

HEVBENDÎ’nin söylemlerinin tarihsel bir referansı olarak “Kürdistan” Teâlî Cemiyeti’nin hatırlanması önem taşımaktadır. 30 Aralık 1918’de kurulan bu cemiyet, Osmanlı Devleti’nin parçalanma sürecinde faaliyet göstermiş; “Kürtler”in ayrı bir siyasi varlık olarak tanınması ve “Kürdistan”a siyasi statü kazandırılması yönünde girişimlerde bulunmuştur. Cemiyet içinde özerklik ve bağımsızlık konusunda farklı görüşler bulunmakla birlikte, yöneticilerinin İngiliz makamlarıyla temas kurarak İngiliz himayesinde özerk bir “Kürdistan” arayışına yöneldiği bilinmektedir.

Bir asır sonra HEVBENDÎ tarafından dile getirilen “ayrı millet, ayrı ülke, kendi kaderini tayin ve siyasi statü” talepleri, “Kürdistan” Teâlî Cemiyeti’nin siyasi çizgisiyle belirgin bir düşünsel paralellik göstermektedir. Her iki oluşum da “Kürtler”i ayrı bir siyasi millet olarak kabul etmekte, “Kürdistan”ı bu milletin egemenlik talebinin dayandığı ülke olarak tanımlamakta ve ulusal taleplerin uluslararası alanda gündeme getirilmesini amaçlamaktadır. Bu paralellik, meselenin yalnızca güncel bir siyasi tartışma değil, aynı zamanda tarihsel bir süreklilik arz eden bir bölücülük meselesi olduğunu göstermektedir.

Anayasal Düzen ve Üniter Devlet İlkesi Karşısında Durum

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ilk dört maddesi, devletin şekli, nitelikleri, başkenti, dili, bayrağı, milli marşı ve başkentiyle ilgili temel hükümleri düzenlemekte olup, bu maddelerin değiştirilmesi teklif dahi edilemez. Anayasa’nın 3. maddesinde “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir.” hükmü yer almaktadır. Ayrıca Anayasa’nın 6. maddesi, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ve milletin egemenliğini Anayasa’nın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanacağını hükme bağlamaktadır.

HEVBENDÎ’nin “ayrı millet, ayrı ülke, ayrı egemenlik” talepleri, Anayasa’nın 3. ve 6. maddelerini açıkça ihlal etmektedir. “Kendi kaderini tayin hakkı”nın siyasi egemenlik talebinin dayanağı olarak sunulması, üniter devlet yapısı içinde ayrı bir siyasi statü yaratma amacını ortaya koymaktadır. Bu tür taleplerin anayasal düzen içinde meşru bir karşılığı bulunmamaktadır. Zira Anayasa, tüm vatandaşları “Türk milleti” çatısı altında tanımlamakta ve milli egemenliği bu bütünlük içinde tesis etmektedir. Bu talepler, Türkiye Cumhuriyeti’nin üniter yapısına yönelik açık bir bölücülük faaliyetidir.

Kamu Görevlilerinin Sorumluluğu Meselesi

Diyarbakır’da gerçekleştirilen toplantı ve bu toplantıya ilgili kamu görevlilerinin göz yumduğu veya izin verdiği yönündeki değerlendirmeler, ciddi bir hukuki sorumluluk tartışmasını gündeme getirmektedir. Anayasa’nın 3. maddesine ve üniter devlet ilkesine aykırı taleplerin dile getirildiği bir toplantının, kamu düzeni ve milli güvenlik açısından risk oluşturduğu açıktır. Diyarbakır Valisi, İl Emniyet Müdürü, Garnizon Komutanı, İkinci Ordu Komutanı, Belediye Başkanı ve İçişleri Bakanı’nın yanı sıra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da bu süreçte sorumluluğu vardır; bu, hukuki ve siyasi açıdan değerlendirilmesi gereken bir konudur.

Kamu görevlilerinin görevleri, Anayasa’ya ve kanunlara sadakatle bağlı kalmayı gerektirir. Üniter devlet yapısına ve Anayasa’nın değiştirilemez hükümlerine aykırı bir toplantının engellenmemesi veya buna izin verilmesi, görev sorumluluğu kapsamında ele alınmalıdır. Bu değerlendirme yapılırken, somut deliller ve hukuki süreçlerin işletilmesi esastır. İddiaların ciddiyeti, ilgili kurumların ve yargı organlarının harekete geçmesini zorunlu kılmaktadır.

Sonuç ve Öneriler

Eldeki bilgiler ışığında HEVBENDÎ girişimi ve konferans, Türkiye Cumhuriyeti’nin üniter devlet yapısına ve Anayasa’nın değiştirilemez hükümlerine aykırı siyasi talepleri gündeme getirmesi bakımından ciddi bir hukuki ve siyasi mesele teşkil etmektedir. Bir asır önce “Kürdistan” Teâlî Cemiyeti ile başlayan ayrılıkçı siyasi çizginin günümüzdeki bir devamı niteliğinde olan bu girişim, milli egemenlik ve vatan birliği ilkelerine açık bir düşmanlık ve bölücülük faaliyeti olarak değerlendirilmelidir. Kamu görevlilerinin bu tür faaliyetlere karşı gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü, Anayasa ve ilgili kanunlar çerçevesinde açıktır.

Bu çerçevede şunlar yspılmalıdır: Birincisi, toplantının hukuki niteliği ve sorumluları hakkında bağımsız yargı organları tarafından kapsamlı bir soruşturma yürütülmesi; ikincisi, kamu görevlilerinin Anayasa’ya sadakat yükümlülüklerinin hatırlatılması ve gerekli idari tedbirlerin alınması; üçüncüsü, üniter devlet yapısına yönelik bölücü söylemlerin kamuoyunda tartışılmasının önlenmesi için Anayasa’nın ilk dört maddesinin korunmasına yönelik farkındalığın artırılması; dördüncüsü, milli birlik ve beraberlik duygusunu güçlendirecek sosyal ve kültürel politikaların geliştirilmesi. Unutulmamalıdır ki, Türkiye Cumhuriyeti’nin egemenliği kayıtsız şartsız millete aittir ve bu egemenlik, milli birlik ve ülke bütünlüğü içinde korunmaya devam edecektir.

Kaynakça

Anayasa. (1982). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. Ankara: Resmî Gazete.

TBMM. (1921). Kürt Aşiret Reislerinin Telgrafı. Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, 17 Mart 1921.

Kürdistan Teâlî Cemiyeti. (1918). Kuruluş Bildirgesi. İstanbul.

HEVBENDÎ. (2026). Kuruluş Bildirgesi. Diyarbakır.