Hımbıllıktan Kurtulup Yeniden Aydınlansak!

Temmuz 18, 2026 PUSULA 97 Görüntüleme 0 Comments

Dr. Öğr. Üyesi Mustafa KARAAĞAÇLI

G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi, EBB Öğr. Üyesi.

1.Hımbıllık

Hımbıllık, tembel, uyuşuk veya yavaş hareket etmektir. Üzerine düşen bir işi yapmaktan kaçınma da hımbıllığa özgü lekelerdendir. Hımbıllık, miskinlik, ağır kanlılık ve hareketsizlikle somutlanır.

Pratik yaşamda yapılması gerekenleri yapmama, sosyo-kültürel işlere duyarsızlık da bir hımbıllıktır.

Hımbıllık, lümpen hallere yansırken: bireysel kurtuluş medetli. “bana ne’cilik” de hımbıl tavırlardandır.

2.Hımbıllıktan Kurtulup Yeniden Aydınlanma

Cumhuriyetçi demokrasinin Kurucu Filozofu GMK Atatürk’ün çıktığı ve Cumhuriyet eseriyle somutlandırdığı yolun; “bilimden geçtiği” 103 yıllık Cumhuriyet’le gözlenip yaşanıyor.

Bu yaşamda; “bilimden gidilmeyen yolun sonuysa karanlık” olduğu zamanın hımbıl gündeminde her alandaki lekelerle görülüyor.

3.Bilim ve Aydınlanma Tümelliği

Bilindiği gibi Aydınlanma Çağı; 17. ve 18. yüzyıllarda gelişen, akılcı düşünceyi eski, geleneksel, değişmez kabul edilen varsayımlardan, önyargılardan ve ideolojilerden özgürleştirmeyi ve yeni bilgiye yönelik kabulü geliştirmeyi amaçlayan düşünsel gelişimdir.

Aydınlanmanın öncülerinden Kant, aydınlanmacılığı 17. Yüzyılda “aklı kullanma cesareti” olarak betimlerken; soruları ve açıklamalarıyla “kilisenin skolastik düşünsel mahalle baskısına” “zihinsel başkaldırıyla” ivme kazandırmıştır (Kant, 2024).

Çünkü; Aydınlanmayla;

· Bilimde akılcılık temel alınmıştır.

· Sadece bilimde değil felsefede de neden-sonuç ilişkisine dayalı analitik düşünce yöntemlerine ağırlık verilmiştir.

· Özgürleşme hareketleri öne çıkmıştır.

· Bilimsel bilgi, beceri ve tutumlar öne çıkmıştır.

· Sosyal yaşamda özgürlük ve laiklik temele alınmıştır.

· Bilimde bilimsel yöntem, deney ve gözlem uygulamalarına yer verilmiştir.

· Kilise doğmalarına karşı çıkılarak, okullar kilisenin elinden alınmıştır (Karaağaçlı, 2025).

Aydınlanmanın aklı kullanmayı önemseyen bu iklimine güncelde yeniden aydınlanma kodlarıyla çokça ihtiyaç gözleniyor.

4.Gezegende ve Türkiye Coğrafyası’nda Yeniden Aydınlanma İhtiyacı

Gezegende ve Türkiye Coğrafyası’nda doğmatik ahvalle “bir zihniyet tutulması” olması “yeniden aydınlanma ihtiyacını” doğuruyor.

Akıldan uzaklıkla yeni özneli kapitalizmin ötesi tutucu ve kuşatmacı reel politiklerin tercih edilmesi de bireysel ve toplumsal ölçeklerde topyekün “yeniden aydınlanma ihtiyacını” somutlandırıyor.

Yoksul ve Varsıl “Lümpenlik” de “yeniden aydınlanma ihtiyacının” giderilmesini gerektiriyor.

Yeni liberal tutucu ve kuşatmacı krizleri doğuran aşağıda seçilmiş bazı reel politik uygulamalar da “yeniden aydınlanma ihtiyacını” yaşamsal önemli yapıyor:

· Yoksul yaşamların, yüksek gıda enflasyonuyla ezilmesi yoksul ontolojisini zedelemektedir.

· “Maaşların; İkram Değil; Hak ve Geçinme Bedeli” olduğu gerçeği sosyal eşitsizlikleri derinleştirmektedir.

· Evrensel ve Ulusal Değerler Güzellemeleriyle; “kök değerlerin içselleştirilemezliği!” bir sosyo-kültürel ve eğitsel iklim her geçen gün örselenmektedir.

· Kamu yönetiminin “Yeni”sinden önce; “etik ve ahlak İklimlisine” her geçen gün daha çok “ah keşke eski iklim” olsaydı kederleri çoğalmaktadır.

· Bir devleti devlet yapan temel formasyonun “yasama, yürütme ve yargı ayrılığının; Cumhuriyetçi Demokrasi’nin temelleri olduğunun artık anlaşılması geçeği de yeniden bir aydınlanmayı gerektirmektedir.

· “Okul Yemeği ve Sağlıklı Su” Sosyal Eşitliğin Gereğidir” gerçeği de yeniden aydınlanma olmadan merkezi ve yerel yönetimlerin bütçelerine giremeyeceği her bütçe döneminde yaşanmaktadır.

· “Önünde ve sonunda bir ek ve bir şey istemeyen a d a l e t” olgusunda “adalet yönetimlerden öndedir” Sokratik bakışı yeniden aydınlanma olmadan reel politik tercihlerde ne zaman öncelleneceği merakla beklenmektedir

· Emevi projektörlü gösterişli manevi inanç ticaretiyle toplumu minimalleştiren anlayışından manevi iklimli, ahk, hukuk, adalet ve liyakat” temelli yönetimlerin aranması da yeniden aydınlanmaya özlemi artırmaktadır.

5.Söz Sonunda; “Aklı Kullanma ve Yeniden Atatürk’le Aydınlanma İhtiyacı”

Kant Ansiklopedisi’ndeki, “Sapere Aude” deyimi aklını kendin kullanmak cesaretini göster! anlamında aydınlanmanın temel karakteristiği niteliğindedir.

Hımbıllıktan kurtulup, aydınlanma, insanın kendi eliyle düşmüş olduğu bir ergin olmama durumundan kurtulmasıdır. Bu ergin olmayış durumu ise, insanın kendi aklını bir başkasının kılavuzluğuna başvurmaksızın kullanamayışıdır. Bunun nedeni de aklın kendisinde değil, aklını başkasının yardımı olmadan kullanma kararlılığını ve yürekliliğini gösteremeyen insanın kendisidir.

“Özgür iradenin ve bilimsel iradenin” aklı kullanmada yeniden aydınlanmaya da etki ve katkı değeri muhakkak yüksek olacaktır. Yeter ki; Cumhuriyetçi Demokrasi’mizi 103 yıl önce kuran Filozofu GMK Atatürk’ün de “bilimden gidilmeyen yolu sonu karanlıktır” görüşü dikkate alınmış olsun.

Çünkü; güncelde ve zamanın ruhunda da gezegenin ve Türkiye Coğrafyası’nın “topyekün yeniden aydınlanarak sosyolojik, kültürel, siyasal ve ekonomik krizlerden arınması “O’nun kurduğu Cumhuriyet’in Fabrika Ayarlarında ve İlkelerinde halka, yönetimlere, herkese her eve fazlasıyla yetecek kadar bulunmaktadır.

Memlekette normal kamusal işlerin ve görevlerin “kahramanlık gibi sunulma-ması gerektiği” ve “parasız eğitim, sağlık, yol geçiş ve ulaştırma hizmetlerinin” halkın egemenliğine devletçi stratejilerle verilmesi de anılan fabrika ayarlı yeniden aydınlanmaya bağlı bulunmaktadır.

Kaynaklar

Kant, İ.( 2024). Saf Aklın Eleştirisi. Amazon Kitapları. https://www.amazon.com.tr

Karaağaçlı, M. (2025). “Eğitbiliminde Kronolojik Evrim”. Eğitbilimin Temelleri. Ankara: Bizim Büro. ISBN-978-605-62357-6-4.ss.47-60.

Etiksel Gerekçe ve İlke

Burada yer verilen görüşlerde herhangi bir intihal ve manipülasyon yapılmadığından, yapılan alıntılarda kaynak gösterilmesi etiksel olarak uygun olacaktır.

İletişim ve Erişimi

Dr. Öğr. Üyesi Mustafa KARAAĞAÇLI

T.C.Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi, EBB Öğretim Üyesi

e-posta-1: mkara@gazi.edu.tr

e-posta-2: mustafakaraagacli80@gmail.com

Web-1 : w3.gazi.edu.tr/~mkara

Web-2 :https://avesis.gazi.edu.tr/mkara

ORCID :https://orcid.org/0000-0003-3488-1021

Süren Yayın Ortamları ve Portalları

Futbol-spor-yorum :www.yurtspor.com.yazarlar

Eğitim,sosyoloji ve güncel:www.mektepligazete.com.köşeyazıları

Bilim-araştırma :www.mektepligazete.tebeşirbülten.com