SURİYE’NİN TASFİYESİ VE TÜRKİYE’NİN STRATEJİK YANILSAMASI: ANGLO-SAKSON PLANININ SAHADAKİ ANATOMİSİ

Suriye’nin Tasfiyesi ve Türkiye’nin Stratejik Yanılsaması: Anglo-Sakson Planının Sahadaki Anatomisi (1)

Sefa Yürükel

Cetvelin İkinci Perdesi

Ortadoğu’nun siyasi coğrafyası, 1916’da Sykes-Picot Antlaşması ile cetvelle çizilmiş suni sınırlar üzerine inşa edilmiştir. Ancak bu cetvel operasyonu, Birinci Dünya Savaşı’nın konjonktürel bir zorunluluğu değil, bölgenin kaynaklarını ve güzergâhlarını kontrol etme iradesinin kurumsallaşmış halidir. Yüz yıl sonra, aynı akıl bu kez daha sofistike araçlarla, sahada vekâlet savaşları, etnik-mezhepsel ayrıştırma ve devlet kurumlarının tasfiyesi yoluyla ikinci bir cetvel operasyonunu devreye almıştır. Bu operasyonun ilk ayağı 2003 Irak işgali ile tamamlanmış, ikinci ve en kritik ayağı ise Suriye olmuştur.

Suriye’nin çöküşü, 2011’de başlayan ayaklanmaların doğal bir sonucu değildir. Aksine, Suriye Devleti’nin yıkılması, İsrail’in “Büyük İsrail” projesinin önündeki en büyük konvansiyonel engelin kaldırılması ve Rusya’nın Akdeniz’deki enerji ve askeri varlığının kırılması hedeflerini birleştiren çok katmanlı bir stratejinin sonucudur. Bu stratejide Türkiye, ne yazık ki, kendi ulusal güvenlik paradigması ile bu planın çıkarları arasındaki uçurumu göremeyecek şekilde konumlandırılmıştır.

Suriye’nin Jeostratejik Değeri ve İsrail Faktörü

Suriye’nin neden hedef tahtasına oturtulduğunu anlamak, planın mimarisini kavramak için elzemdir. İsrail’in güvenlik doktrini açısından Suriye, 1973 Yom Kippur Savaşı’ndan bu yana “fiili savaş halinin sürdüğü” tek cephe devleti olma özelliğini korumuştur. Daha da önemlisi, Suriye ordusu, İsrail’in derinliklerine ulaşabilecek balistik füze kapasitesine ve kimyasal caydırıcılığa sahip bölgedeki tek düzenli Arap ordusuydu. Bu kapasite, İsrail’in kuzey sınırında yıllarca bir “güvenlik duvarı” işlevi görmüştür.

İkinci kritik husus, Suriye’nin İran ve Hizbullah için lojistik köprü olmasıdır. Şam’ın kontrolü, Lübnan’daki direniş ekseninin can damarıydı. Bu köprünün kesilmesi, İsrail’in kuzeyinde Hizbullah tehdidinin lojistik olarak sürdürülemez hale gelmesi anlamına geliyordu. Nitekim 2024 sonrası süreçte İsrail’in Suriye hava sahasını serbestçe kullanması ve Şam’ı istediği zaman vurabilmesi, bu stratejik hedefin ne ölçüde gerçekleştiğini göstermektedir. İsrail’in Golan Tepeleri üzerindeki ilhak politikasını derinleştirmesi ve Şam yönetimini zayıf tutma stratejisi, Suriye devletinin çökertilmesinin doğrudan bir sonucudur.

İngiliz Derin Devleti ve HTS’nin Yeniden Markalanması

Anglo-Sakson planının en görünmez ama en etkili ayağı, Birleşik Krallık’ın istihbari ve diplomatik ağlarıdır. Suriye sahasında 2011 sonrası ortaya çıkan cihatçı yapılanmaların evrimi, Batı istihbarat servislerinin bu grupları nasıl dönüştürdüğünü ve meşrulaştırdığını gözler önüne sermektedir. El-Kaide’nin Suriye kolu olan Nusra Cephesi’nin 2016’da isim değiştirerek HTS’ye dönüşmesi ve lideri Ahmed eş-Şara’nın (eski adıyla Colani) bir “siyaset adamı” olarak Batı başkentlerinde ağırlanması, tesadüfi bir gelişme değildir.

İngiliz istihbaratına yakın kaynaklar, Tony Blair’in eski danışmanı ve şu anki Ulusal Güvenlik Danışmanı Jonathan Powell’ın kurduğu Inter-Mediate adlı sivil toplum kuruluşunun, eş-Şara’yı yıllarca iktidara hazırladığını ortaya koymaktadır. Powell’ın HTS’nin Şam’ı ele geçirmesinden günler önce göreve getirilmesi ve Şara’nın 2026’da Londra’da Kral Charles ve Başbakan Starmer tarafından sıcak bir şekilde karşılanması, İngiliz planının ne kadar ileri bir aşamaya ulaştığını göstermektedir. Bu süreçte Türkiye, sahadaki muhalif gruplara verdiği destekle bu yapının askeri omurgasını güçlendirmiş, ancak siyasi ve diplomatik meyveleri Anglo-Sakson aktörler toplamıştır.

Türkiye’nin Stratejik Yanılsaması: Mezhepçi Okuma ve Sahadaki Kuşatma

Türkiye’nin Suriye politikası, 2011 sonrası dönemde iki temel yanılsama üzerine inşa edilmiştir. Birincisi, Esad rejiminin kısa sürede çökeceği ve Müslüman Kardeşler hattı üzerinden Şam’da söz sahibi olunacağı beklentisidir. İkincisi ise, bu sürecin Türkiye’ye “Osmanlı hinterlandı”nda yeniden nüfuz alanı kazandıracağı yönündeki tarihsel romantizmdir. Oysa sahadaki gerçeklik, Türkiye’nin bu süreçte lojistik üs, silah tedarikçisi ve sınır güvenliği açısından risk üstlenen aktör konumuna indirgendiğini göstermektedir.

Suriye Devleti çökerken, Türkiye’nin güneyinde ABD tarafından 2014’ten itibaren silahlandırılan, eğitilen ve finanse edilen PKK/YPG yapılanması, bir terör örgütü olmaktan çıkarılarak düzenli ordu benzeri bir yapıya dönüştürülmüştür. ABD’nin eski Suriye Özel Temsilcisi James Jeffrey’nin itirafı, bu ilişkinin mahiyetini açıkça ortaya koymaktadır: Washington, YPG’ye kalıcı bir siyasi veya askeri garanti vermemiş, ilişkiyi DEAŞ ile mücadele ekseninde “geçici ve taktiksel” tutmuştur. Ancak bu geçici ilişki, sahada kalıcı bir yapılanma yaratmıştır.

Fırat’ın doğusunda kurulan bu yapı, kendi petrolünü çıkaran, kendi vergi sistemini işleten, zorunlu askerlik uygulayan ve ABD üsleriyle korunan bir fiili devletçik görünümü kazanmıştır. Uluslararası hukuk literatüründe bu tür oluşumlar için “quasi-state” (yarı-devlet) veya “proto-state” (ön-devlet) kavramları kullanılmaktadır . Türkiye’nin 2016, 2018 ve 2019’daki askeri operasyonları, bu yapının batıya doğru genişlemesini kısmen engellemiş olsa da, ABD’nin hava koruması ve siyasi şemsiyesi altında varlığını sürdürmesine engel olamamıştır. Dahası, 2024 sonrası süreçte ABD’nin YPG’ye desteğini sorgulamaya başlaması bile, Türkiye’nin güvenlik endişelerini gidermemiş; aksine yapının Suriye merkezi hükümetiyle entegrasyonu gündeme gelmiş, ancak bu entegrasyonun koşulları ve hızı belirsizliğini korumuştur.

Sahadaki Yeni Dengeler ve Entegrasyon Görüntüsü

2024 sonrası dönemde Suriye sahasında ortaya çıkan tablo, bir yandan PKK/YPG yapılanmasının Suriye merkezi hükümetiyle entegrasyon sürecine girdiği izlenimini yaratırken, diğer yandan bu entegrasyonun ne ölçüde gerçek, ne ölçüde taktiksel olduğu sorusunu gündeme getirmektedir. Suriye ordusunun Halep’in Aşrafiye bölgesinde PKK/YPG mevzilerine yönelik operasyonları ve Deyr Hafir’i geri alması, merkezi hükümetin egemenlik iddiasını sahada test etme çabası olarak okunmalıdır . Ayn el Arab’da (Kobane) güvenliğin Şam’a devredildiği ve ortak kontrol noktalarının kurulduğu yönündeki haberler ise, entegrasyon söyleminin sahada henüz tam anlamıyla karşılık bulmadığını göstermektedir .

Türkiye açısından kritik soru şudur: Bu entegrasyon süreci, PKK/YPG’nin silahlı yapısının tasfiyesiyle mi sonuçlanacak, yoksa örgütün Suriye devleti içinde meşru bir aktör olarak kurumsallaşmasıyla mı? Sahadaki göstergeler, ikinci ihtimalin daha güçlü olduğuna işaret etmektedir. Zira PKK/YPG, Suriye merkezi hükümetiyle yapılan anlaşmalar çerçevesinde “Asayiş” güçleri adı altında iç güvenlik yapısına entegre edilmekte, ancak örgütsel kimliğini ve silahlı kapasitesini korumaktadır. Bu durum, Türkiye’nin güney sınırında, Suriye devleti içinde yuvalanmış fakat özerk hareket kabiliyetini sürdüren bir yapının kalıcılaşması riskini taşımaktadır.

Sonuç: Kalıcı Fiili Yapılanma ve Türkiye’nin Kuşatılması

Suriye Devleti’nin tasfiyesi, İsrail’in önündeki en büyük konvansiyonel engelin kalkmasıyla sonuçlanmıştır. 1973’te Şam’a giremeyen İsrail, bugün Suriye hava sahasını istediği gibi kullanmakta, Golan’daki ilhakını derinleştirmekte ve güney Suriye’de Dürzi kartını oynayarak Şam’ı zayıf tutmaktadır. Suriye’nin üniter yapısı parçalanmış, ordusu dağıtılmış, istihbaratı tasfiye edilmiş ve devlet kurumları işlevsizleştirilmiştir.

Türkiye açısından tablo, vadedilen “Şam’da Cuma namazı” hayalinin tam tersidir. Türkiye, güneyinde 900 kilometrelik bir hat boyunca, ABD ve dolaylı olarak İsrail koruması altında, kendi toprak bütünlüğüne yönelik potansiyel bir tehdit olarak varlığını sürdüren bir yapıyla komşu bırakılmıştır. Bu yapı, yalnızca bir terör örgütü değil; petrol gelirleri, düzenli silahlı gücü ve uluslararası korumasıyla fiili bir devletçik niteliği taşımaktadır. Uluslararası ilişkiler literatüründe “statelet” (küçük devletçik) olarak adlandırılan bu tür oluşumlar, nominal olarak tanınmasalar bile fiili egemenlik unsurlarını barındırır ve uluslararası aktörlerin koruması altında varlıklarını sürdürürler .

Anglo-Sakson planı başarıya ulaşmıştır: Suriye Devleti yıkılmış, İsrail’in kuzey sınırı güvence altına alınmış ve Türkiye, kendi güvenlik paradigmasının yarattığı açmazla baş başa bırakılmıştır. Türkiye’nin bundan sonraki önceliği, sahada yarattığı fiili durumun farkına vararak, Suriye’nin toprak bütünlüğünü ve üniter yapısını esas alan bir güvenlik stratejisine dönmesi ve güney sınırında kalıcı hale getirilen yapılanmayı ortadan kaldıracak diplomatik ve askeri araçları devreye alması olmalıdır. Aksi halde, Suriye’de yıkılan devletin enkazı altında kalan, Türkiye’nin kendi stratejik aklı olacaktır.

Kaynakça

1. Amerika Birleşik Devletleri Kongresi Araştırma Servisi. (2025). Türkiye ve Suriye: Temel ABD Politika Meseleleri. Washington, D.C.
2. Anadolu Ajansı. (2026). İsrail, Dürzileri korumak bahanesiyle Lübnan ve Suriye’deki işgalini genişletmeyi arzuluyor. Ankara.
3. Anadolu Ajansı. (2026). YPG’nin işgal ettiği Deyr Hafir beldesinde Suriyeliler devrim sevincinden mahrum bırakıldı. Ankara.
4. Anadolu Ajansı. (2026). Suriye ordusu, Halep’in Aşrafiye bölgesinin büyük kısmını PKK/YPG’den geri aldı. Ankara.
5. Aydınlık. (2026). Ayn el Arab’da devlet hakimiyeti başladı: Güvenlik Şam’a devredildi. İstanbul.
6. Rudaw. (2024). Ankara ‘Teröristan’ mesajını kime verdi? Erbil.
7. Sputnik Türkiye. (2025). Milli Savunma Bakanı ‘YPG/PKK’ yerine ilk kez ‘SDG’ dedi. Ankara.
8. T.C. İçişleri Bakanlığı. (t.y.). PKK/KCK Terör Örgütünün Suriye Kolu PYD/YPG’nin Ortaya Çıkışı. Ankara.
9. T.C. İletişim Başkanlığı. (t.y.). Türkiye’nin Terörizmle Mücadelesi. Ankara.
10. Uluslararası İlişkiler Konseyi. (2026). Suriye’de PKK/YPG ile Şam Yönetimi Arasında Entegrasyon Anlaşması. İstanbul.
11. Al Mayadeen. (2026). Suriye Kürtleri ve Sykes-Picot’yu Değiştirme Hayalinin Sonu. Beyrut.
12. Suriye Arap Haber Ajansı (SANA). (2026). Golan Tepeleri 2019-2026: Yeni Suriye Egemenlikte Israrını Sürdürüyor. Şam.
13. Strategic Culture Foundation. (2026). Majestelerinin Kelle Kesicisi: Suriye’nin MI6 Destekli Cumhurbaşkanı Kral Charles’a Boyun Eğiyor. Moskova.
14. Brilmayer, L. & diğerleri. (2018). Functional State Recognition and International Economic Law. Brill.
15. Cronin, A. K. (2016). Statehood, Proto States and International Law: New Challenges, Looking at the Case of ISIS. Brill.
16. The Free Dictionary. (t.y.). Statelet Tanımı. Farlex.