İşçi Kiralayan Özel İstihdam Büroları Köleleştirmenin Güncel Biçimidir…

Türkiye Büyük Millet Meclisi 26 Haziran 2009 günü kabul ettiği 5920 sayılı Yasayla işçi haklarına büyük bir darbe daha indirmiştir. 5920 sayılı Yasanın 1. maddesiyle 4857 sayılı İş Yasası’na eklenen fıkralar, işçi simsarlığını meşrulaştırmakta, işçiyi köleleştirici düzenlemeleri daha da pekiştirmektedir.AKP’nin bu düzenlemesi, AKP iktidarları döneminde yapılan iki eski düzenlemeyi birleştirmekte ve işçiler açısından daha da zararlı hale getirmektedir.AKP’nin işçilere verdiği en büyük zararlardan biri, 22 Mayıs 2003 tarihinde kabul edilen 4857 sayılı İş Yasası’nda işçi kiralamaya olanak tanınmasıdır. Bugünkü düzenlemenin temel dayanağı, çalışma mevzuatımıza bir şirketin başka bir şirkete işçi kiralaması düzenlemesi getiren 7. maddedir. İş Yasası’nın 7. maddesine göre, bir işveren kendi işçisini bir başka işverene toplam 1,5 yıl süreyle kiralayabilmektedir. İşçiyi köleleştiren bu düzenleme 6 yıldır uygulanmaktadır. Bugünkü olumsuz düzenlemenin ikinci dayanağı, iş ve işçi bulma hizmetini devlet tekelinden çıkarılarak, özel istihdam bürolarının kurulmasına izin verilmesidir. Türkiye’de iş ve işçi bulma hizmetleri, 1945 yılından 2004 yılına kadar devlet tekelinde ve İş ve İşçi Bulma Kurumu (2003 yılından itibaren Türkiye İş Kurumu) eliyle yürütüldü. 2000 yılında kabul edilen 617 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile özel istihdam bürolarının kurulmasına olanak tanındı. Ancak Anayasa Mahkemesi 31 Ekim 2000 tarihinde bu kararnameyi iptal edince, özel istihdam büroları girişimi engellendi. AKP iktidarı döneminde, 25 Haziran 2003 günü kabul edilen Türkiye İş Kurumu Yasası ile özel istihdam bürolarının kurulmasına izin verildi. Özel İstihdam Büroları Yönetmeliği ise 19 Şubat 2004 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. Böylece Türkiye’de bir alan daha devletin kontrolü dışına çıkarıldı ve işçilerin iş, işverenlerin işçi bulmasında özel istihdam bürolarının aracılığı kabul edildi. 26 Haziran 2009 tarihine kadarki uygulamada, şirketler kendi işçilerini bir başka işyerine kiralayabiliyorlar; özel istihdam büroları da işçi arayan şirketlere işçi bulmada aracılık edebiliyordu. Ancak özel istihdam bürolarının işçi kiralama yetkisi yoktu.5920 sayılı Yasayla, özel istihdam bürolarına işçi kiralama yetkisi verilmiştir. Yeni düzenleme, tam anlamıyla çağdışı işçi simsarlığı, en acımasız işçi sömürüsüdür. Bu düzenlemenin hayata geçmesi durumunda, işsizliğin pençesinde kıvranan insanlar, işçi simsarlığında uzmanlaşmış özel istihdam bürolarına kaydolacaklar ve başka işyerlerine kiralanacaklardır. Kiralanan işçi, özel istihdam bürosundan belirli bir ücret alacak; işçi kiralayan şirketin alacağı para ile kiralanan işçiye ödeyeceği ücret arasındaki fark, özel istihdam bürosunun kârı olacaktır. Bu uygulama, çalışma mevzuatının geleneksel “zayıf durumda olanı koruma” anlayışının tümüyle dışında, çağdışı sömürüyü meşrulaştıran bir düzenlemedir.Kiralık işçi ile özel istihdam bürosu arasındaki ilişki, belirli süreli iş sözleşmesidir. Diğer bir ifadeyle, kiralık işçinin özel istihdam bürosu ile ilişkisinin kesilmesi durumunda kıdem tazminatı ödenmesi ve ihbar önelinin işlemesi söz konusu değildir. Ayrıca, kiralık işçi değişik işyerlerinde çalışacağından, İş Yasası’nda yer alan yıllık ücretli izin gibi haklardan da mahrum kalacaktır. Kiralık işçi, kiralandığı işyerinde sendikalaşamayacak, toplu iş sözleşmesinden yararlanamayacak ve greve katılamayacaktır. Kiralık işçinin, işçi kiralayan özel istihdam bürosunda da sendikalaşması, toplu sözleşmeden yararlanması ve grev yapması da söz konusu değildir. Özel istihdam büroları aracılığıyla işçi kiralama uygulaması, işçilerin sendikal hak ve özgürlüklerini de ortadan kaldıracaktır.

AKP iktidarı, 5920 sayılı Yasayla işçi haklarına ve sendikal hak ve özgürlüklere büyük bir darbe daha indirmiştir.  

Süleyman DİNÇEL 

GENEL SEKRETER